|
Radar (ПНР) 11-76
Jaskółki sopockiej estrady
Pamiętamy ich doskonale: Tamara Miansarowa, Muslim Magomajew, Kola Beldy. Wśród piosenkarzy radzieckich występujących na festiwalach w Sopocie ci właśnie zasłużyli sobie na szczególnie ciepłe wspomnienia. Przy całej różnorodności ich piosenkarskiego emploi, przynajmniej dwie wspólne cechy charakteryzowały ich występy, a mianowicie świetne przygotowanie głosowe i — zwłaszcza w przypadku Miansarowej i Magomajewa — niezłe opanowanie rzemiosła aktorskiego.
Dobrze „ustawiony” głos — termin tak popularny wśród zawodowych śpiewaków, tak mało zaś znaczący dla przeciętnego „konsumenta” lżejszej muzy, bywa także, co gorsza, pomijany w procesie przygotowania (jeśli taki jest!) niektórych naszych piosenkarzy. Wydaje się zaś, iż powinien być warunkiem sine qua non estradowej egzystencji piosenkarza. Trudno wyobrazić sobie, by pianista zabierający się do grania jakiegokolwiek utworu, nie wiedział, jak prawidłowo porusza się palcami po klawiaturze. Tymczasem do śpiewania gamą się ci, których matka-natura wyposażyła w potrzebne ku temu warunki głosowe, jak i ci, którzy w owe konieczne predyspozycje jedynie uwierzyli.
Piosenkarze radzieccy traktują głos jako bazę wyszkolenia. I choć z jednej strony jest to sprawa oczywista, z drugiej wszakże — na skutek kształcenia go w kierunku operowo-operetkowym wytwarzały się niekiedy pewne stereotypy wykonawcze, które determinowały także rodzaj twórczości piosenkarskiej. Piosenka radziecka opierała się więc przede wszystkim na „szerokiej” melodyce, stwarzającej pole do popisu wokalnego wykonawcy. Z takich utworów pamiętamy także wspomnianych wyżej wykonawców.
To, że w piosence radzieckiej dzieje się coś nowego, można było zaobserwować na tegorocznym XVI Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie. Zwiastunem stylu okazał się konkursowy występ Iriny Ponarowskiej, dynamiczny, opracowany nie tylko wokalnie, ale i choreograficznie. Ponarowska jest jeszcze bardzo młoda, odnosi sukcesy przede wszystkim jako bardzo dobra studentka ostatniego roku Konserwatorium Leningradzkiego w klasie fortepianu oraz jako doskonale zapowiadająca się aktorka. Korzyści z uprawiania obu zawodów: muzyki i aktorstwa przenikają i tu, do piosenki, która jest po prostu lepsza wtedy, kiedy wykonawcę oprócz muzykalności, walorów głosowych, stać na demonstrowanie na scenie odpowiedniej oprawy aktorskiej i choreograficznej. (Tu, na marginesie, jeszcze jedna uwaga pro domo sua: na koncercie „Gala polska” wspomnianego festiwalu dały się pod tym względem wyodrębnić dwie tendencje: tych, którzy jeszcze nie zdążyli przyswoić sobie kilku głównych zasad sprawnego poruszania się na estradzie oraz tych, którzy już zdążyli swobodę estradową przekształcić w popis ciężkich do wyleczenia manieryzmów).
Piosenka staje się niewystarczająca. Łączy się ją z ruchem choreograficznym, światłem, słowem, gagiem. Z kilku piosenek i paru pomysłów powstaje program (niekoniecznie w upiornym stylu Alvina Stardusta), który dopiero może zadowolić widza i słuchacza. Taką formę piosenkowania przybierają występy Andrzeja Rosiewicza. I taką też próbkę pokazała Ałła Pugaczowa druga „jaskółka” wiosny w radzieckiej piosence, którą mieliśmy okazję poznać dzięki sopockiemu festiwalowi.
Znana u nas dotychczas jedynie z sukcesów na festiwalu w Słonecznym Brzegu oraz na tegorocznych targach piosenki MIDEM w Cannes, przed polską widownią w Sopocie zweryfikowała w pełni owe świetne opinie. Po występie sopockim rozumiemy, skąd biorą się pochwały i zachwyty publiczności i fachowców tych krajów, w których występowała. Pugaczowa dysponuje pełnym wachlarzem umiejętności estradowych, sprawnym rzemiosłem aktorskim, jest ogromnie muzykalna. Jej recital dowiódł, iż ma właściwie nieograniczone możliwości, jeśli chodzi o dobór gatunków piosenek. Potrafi śpiewać lirycznie, ciepło i kameralnie, wykazując, iż nieobce jej są sekrety warsztatowe tradycyjnej techniki wokalnej; w piosence lirycznej najpełniej demonstruje walory swego głosu, szczególnie atrakcyjnego w niskim rejestrze. Potem umie szybko ów nastrój zmienić, zaśpiewać piosenkę z filuternym tekstem, dać popis kunsztu aktorskiego, umiejętności nawiązania kontaktu z publicznością, rozbawienia jej inteligentną pointą tekstu. Jedna chwila wystarcza, by piosenkarka zawładnęła widownią, nie czyniąc niczego, co miałoby ją epatować, poderwać do oklasków tanimi chwytami. Nie klepie dyrygenta po plecach, nie żongluje mikrofonami, nie przynosi sterty rzeczy do przebrania, nie potrzebuje tanecznej „otoczki”, nie zrywa strun głosowych ekspresją wołającą o pomstę do nieba. Jest w tej „samowystarczalności” Pugaczowej rzeczywiście coś wyjątkowego.
Następna piosenka mówi wprawdzie o smutku, ale dramatyzm artystki jest umiejscowiony w tym punkcie, który równie bezpiecznie oddalony jest od banału, jak i od patosu. Jest to śpiewanie z dystansem do sprawy, z przekonaniem, iż zrozumienie budzi się nie krzykiem, ale całą paletą niuansów ekspresyjnych.
I znów radość w stylizowanej pod modę retro piosence „Muszkieterzy”. Wprawdzie to groteska i o popadnięcie w pseudowdzięk nadzwyczaj łatwo, ale chronią Ałłę Pugaczową dobry gust i po prostu talent.
Śpiewa, ale i gra: twarzą, rękami (jakże wymownymi!), wprowadza elementy pantomimy, świetnie zorganizowanego ruchu scenicznego.
I najważniejsze: w każdym utworze jest sobą; ładną, pełną wdzięku dziewczyną. Próbkę jej talentu może dać jedna tylko piosenka — znany z sopockiego festiwalu „Arlekin” Emila Dymitrowa (autor był zresztą wykonaniem Pugaczowej urzeczony). W Sopocie śpiewała ją dwa razy. Za każdym razem inaczej. Przekazała szczerością ekspresji więcej wrażeń niż stu starających się o to ponad miarę (także swego talentu) wykonawców.
EUGENIA WYBRANIEC
ПЕРЕВОД
ЛАСТОЧКИ СОПОТСКОЙ ЭСТРАДЫ
Мы помним их прекрасно: Тамара Миансарова, Муслим Магомаев, Кола Бельды. Среди советских певцов, выступавших на фестивалях в Сопоте, именно они заслужили особенно тёплые воспоминания. При всей разнице их певческого амплуа, по меньшей мере две общие черты характеризовали их выступления, а именно: великолепная вокальная подготовка и — особенно в случае Миансаровой и Магомаева — неплохое владение актёрским ремеслом.
Хорошо «поставленный» голос — термин, столь популярный среди профессиональных певцов и так мало значащий для среднего «потребителя» лёгкой музы, бывает также, что ещё хуже, упускается в процессе подготовки некоторых наших певцов. Между тем кажется, что он должен быть условием sine qua non (непременным условием) эстрадного существования певца. Трудно представить, чтобы пианист, принимающийся за исполнение какого-либо произведения, не знал, как правильно двигать пальцами по клавиатуре. Между тем к пению призываются как те, кого мать-природа наделила необходимыми для этого вокальными данными, так и те, кто в эти самые необходимые предрасположенности лишь уверовал.
Советские певцы относятся к голосу как к базе обучения. И хотя, с одной стороны, это дело очевидное, с другой стороны — в результате формирования его в оперно-опереточном направлении — складывались порой определённые исполнительские стереотипы, которые определяли и род певческого творчества. Советская песня, таким образом, опиралась прежде всего на «широкую» мелодику, создающую поле для вокального поединка исполнителя. По таким произведениям мы и помним упомянутых выше исполнителей.
То, что в советской песне происходит нечто новое, можно было наблюдать на нынешнем XVI Международном фестивале песни в Сопоте. Предвестником стиля стало конкурсное выступление Ирины Понаровской — динамичное, разработанное не только вокально, но и хореографически. Понаровская ещё очень молода, она добивается успехов прежде всего как очень хорошая студентка выпускного курса Ленинградской консерватории по классу фортепиано и как многообещающая актриса. Преимущества занятия обеими профессиями — музыкой и актёрским мастерством — проникают и сюда, в песню, которая становится попросту лучше тогда, когда исполнитель, помимо музыкальности и вокальных достоинств, способен продемонстрировать на сцене соответствующее актёрское и хореографическое оформление.
Песни становится недостаточно. Её соединяют с хореографическим движением, светом, словом, гэгом. Из нескольких песен и пары идей создаётся программа, которая только и может удовлетворить зрителя и слушателя. Такую форму пения принимают выступления Анджея Росевича. И такую же пробу продемонстрировала Алла Пугачёва — вторая «ласточка» весны в советской песне, с которой нам довелось познакомиться благодаря сопотскому фестивалю.
Известная у нас до сих пор исключительно по успехам на фестивале «Золотой Орфей» и на нынешней ярмарке песни MIDEM в Каннах, перед польской аудиторией в Сопоте она полностью подтвердила эти прекрасные отзывы. После сопотского выступления мы понимаем, откуда берутся похвалы и восторги публики и специалистов тех стран, в которых она выступала. Пугачёва располагает полным спектром эстрадных навыков, отточенным актёрским ремеслом, она невероятно музыкальна. Её рецитал доказал, что она обладает фактически безграничными возможностями в том, что касается выбора жанров песен. Она способна петь лирично, тепло и камерно, демонстрируя, что ей не чужды секреты мастерства традиционной вокальной техники; в лирической песне она наиболее полно демонстрирует достоинства своего голоса, особенно привлекательного в низком регистре. Затем она умеет быстро менять это настроение, петь песню с лукавым текстом, давать представление актёрского мастерства, умения устанавливать контакт с публикой, развлекать её умной пуантой текста. Одного мгновения достаточно, чтобы певица завладела аудиторией, не делая ничего, что должно было бы её эпатировать, поднимать на аплодисменты дешёвыми трюками. Она не похлопывает дирижёра по спине, не жонглирует микрофонами, не приносит ворох вещей для переодевания, не нуждается в танцевальном «окружении», не рвёт голосовые связки экспрессией, взывающей к отмщению на небеса. В этой «самодостаточности» Пугачёвой действительно есть что-то исключительное.
Следующая песня говорит, правда, о грусти, но драматизм артистки расположен в той точке, которая одинаково безопасно удалена как от банальности, так и от пафоса. Это пение с дистанцией к делу, с убеждением, что понимание пробуждается не криком, а всей палитрой экспрессивных нюансов.
И снова радость в стилизованной под моду ретро песне «Мушкетёры». Правда, это гротеск, и впасть в псевдоочарование чрезвычайно легко, но Аллу Пугачёву защищают хороший вкус и попросту талант.
Она поёт, но и играет: лицом, руками (какими выразительными!), вводит элементы пантомимы, прекрасно организованного сценического движения.
И самое главное: в каждом произведении она остаётся собой — красивой, полной очарования девушкой. Пример её таланта может дать всего одна песня — известный по сопотскому фестивалю «Арлекин» Эмиля Димитрова (автор был, кстати, исполнением Пугачёвой заворожён). В Сопоте она пела её два раза. Каждый раз по-иному. Она передала искренностью экспрессии больше впечатлений, чем сто старающихся ради этого сверх меры исполнителей.
ЕВГЕНИЯ ВЫБРАНЕЦ
Radar. — Варшава, Польша, 1976. — № 11 (ноябрь)
|
|
|
|
