|
Jazz (Варшава, Польша) 8-1979
Wyśpiewać siebie
Wszystko było przeciwko mnie. Do ostatniej chwili nie wiedziałam czy wyzdrowieję i pojadę do Sopotu. Potem, podczas podróży, zastanawiałam się nad czekającym mnie występem. Wiedziałam, że piosenka „Królowie wszystko mogą” jest znana w Polsce. Muzyka wybroni się — jest rytmiczna, tylko tekst.. Jest bardzo dobry, ale zagraniczna publiczność nie musi go rozumieć. Dlatego ten gest symbolizujący koronę, wykonywany przeze mnie zwykle na końcu piosenki, przeniosłam w tym wypadku na początek, aby pokazać o czym będę śpiewać. Po Sopocie postanowiłam więcej ,,królów” nie wykonywać — przestała to być moja piosenka. Każdy człowiek powinien bezustannie się zmieniać, uwspółcześniać, stawiać przed sobą nowe zadania. Zawsze odczuwałam silną potrzebę prawdziwego, szczerego wypowiedzenia się. Nie potrafiłam dobrze mówić, ale natura obdarzyła mnie warunkami wokalnymi i właściwie od pierwszych kroków na estradzie staram się „wyśpiewać siebie”. Szczere wyznanie zawsze znajdzie dobre przyjęcie słuchaczy.
Inna sprawa, że na początku swojej kariery miałam im niewiele do powiedzenia. Moje poważne śpiewanie zaczęło się mniej więcej w 1975 roku, na Wszechzwiązkowym Konkursie Artystów Estrady. Wykonałam wówczas dwie piosenki, które jak mi się wtedy wydawało, najbardziej mi odpowiadały: tragiczną i żartobliwą — „Jermołowa s Czistych Prudow” i „Posidim, pookajem”. Wtedy właśnie poczułam, że muzyką i słowami mogę przekazać to co chcę powiedzieć ludziom.
Prawdę mówiąc, dopiero od niedawna, to znaczy od momentu kiedy większość mojego programu składa się z piosenek-monologów każdemu utworowi nadaję osobisty charakter. Nie odżegnuję się od swoich starych piosenek — bardzo dużo w nie włożyłam pracy i związane jest z nimi wiele miłych wspomnień. Chociażby „Arlekino”, dzięki któremu wygrałem festiwal „Złoty Orfeusz”. Wtedy po raz pierwszy i — jak do tej pory ostatni, usłyszałem tak wiele ciepłych słów. Chociaż wydaje mi się, że obecnie mogę dać słuchaczom więcej niż dawniej.
Każdy koncert rozpoczynam prośbą do widzów, mniej więcej taką: — „najważniejsze byśmy dziś byli szczerzy. Nie traktujcie mnie jak piosenkarkę, postarajcie się popatrzeć na mnie jak na człowieka. To co śpiewam jest moje i bardzo bym chciała, aby pod koniec koncertu stało się także wasze”. Wiecie czym kończę swoje koncerty? „Piosenka o mnie” — jedną z dwóch najbardziej przeze mnie łubianych (druga — „Żeńszczyna katoraja pajot”). I nie jest to bis tego typu jakim zwykle piosenkarze lubią kończyć swój występ — efektowną piosenką, w rytm której publiczność może jeszcze poklaskać. Staram się przez odpowiedni układ koncertu przygotować widzów do „Piosenki o mnie” i w końcu sala przyjmuje ją tak jak sobie to wymyśliłam. Chciałabym, aby tak było z każdym utworem, aby rozmawiać z ludźmi jednym językiem — językiem piosenki. Jak do tej pory można tylko o tym marzyć i dlatego to, czego nie mogę wypowiedzieć muzyką, staram się uzupełnić słowami, sama prowadząc konferansjerkę. Wywołuje to często zdziwienie i niezbyt pochlebne komentarze. Spotykam się z opinią, że właściwie lepiej nic nie mówić, ale jeśli już muszę, to powinnam używać języka bardziej literackiego. W takich sytuacjach mogę tylko jeszcze raz powtórzyć, że dążę do tego, aby koncert był jak najbardziej szczery, aby istniała bezpośrednia łączność sceny z widownią. Przecież wypowiedziane przeze mnie zdanie ma konkretne znaczenie w danej chwili. Jestem przekonana, że olbrzymia większość słuchaczy wiele mi wybacza, widząc w jakiej sytuacji rodzą się te czy inne słowa. Być może nie wszystkie zdania formułuję zgodnie z zasadami, ale to co mówię płynie prosto z serca.
Do każdego swojego koncertu przygotowuję się jak do święta. Koncert jest pracą, ale pracą dającą olbrzymią radość. Ci, którzy bywają na moich występach być może zauważyli, że mój styl śpiewania ulega zmianom. Obecnie, jak już wspomniałam, przedstawiam inny program i wynikające z niego nowe moje wcielenie. Myślę, że do tego co robiłam wcześniej nigdy nie powrócę. Dlatego dla wszystkich, którzy lubią moje stare piosenki wytwórnia „Miełodia” przygotowała podarunek — longplay „Arlekino i drugije”, gdzie zebrano wszystkie moje piosenki wydane na małych płytach.
Moim głównym wrogiem są wszelkiego rodzaju uprzedzenia. Niedawno dostałam taki oto list: „Jeśli chodzi o koncert, to był on piękny. Jednak czy Pani nie wstyd występować w takiej szmacie. Raz, podczas występu w Ostankino z okazji 8 marca, widziałem Panią w porządnej sukni. Potem znowu wróciła Pani do swojego. Czyżby Pani sama nie chciała się ludziom podobać? Czy tak trudno uszyć sobie nor-malną suknię z rękawami, a nie brać pstry kawałek materiału z wyciętą dziurą na głowę. Inni mogą okrywać taką suknia swoje fizyczne niedostatki — a przecież Pani ma piękne ręce i figurę...”
Tyle list. Zresztą gdyby problem dotyczył tylko sukienki. Akurat zaprojektował ją Wiaczesław Zajcew i mnie się ona bardzo podoba. Przecież to nie jest zwykła suknia — to kostium, którego zadaniem jest pomagać mi w interpretacji piosenek. W Polsce zarejestrowałam dla popularnej audycji „Studio 2” godzinny program. Przygotowano specjalnie dla mnie 10 różnych sukien. Jednak kiedy zademonstrowałam możliwości swojego kostiumu, który może się w jednej chwili zamienić w strój cygański, „szekspirowski”, dziecięcy, magiczny czy ludowy rosyjski — przyznano mi rację, że właśnie w nim powinnam wystąpić.
Jednak problem, jak już powiedziałam, nie tylko w sukni. Wyczuwam tu jeszcze nie zadawane wprost pytania: „Dlaczego Pani nie jest taka jak wszyscy?”, „Dlaczego Pani pozwala sobie na to na co inni nie mogą sobie pozwolić?”. Dostatecznie wiele słyszałam i czytałam opinii o sobie, w których przedstawiają mnie jako osobę pretensjonalną, wulgarną, silącą się na oryginalność i ekstrawagancję. Nie bardzo wiem co można odpowiedzieć na takie zarzuty. Do ekstrawagancji na naszej estradzie jeszcze bardzo daleko. Tracimy na tym, że nasi piosenkarze są do siebie tak podobni. Ja nawet chciałabym być ekstrawagancka, jednak możliwości naszej estrady nie bardzo na to pozwalają. Oczywiście, każdy widz czy słuchacz może mieć swój punkt widzenia, swoje oczekiwania i poglądy na temat danego wykonawcy. Jednak jego potrzeby i zapatrywania w dużym stopniu kształtują środki masowego przekazu. Niestety, za często zamiast poważnej analizy i fachowej krytyki pomagającej artyście znaleźć swoje „ja”, spotykamy się z próbami wciśnięcia indywidualności w tradycyjny stereotyp. Natychmiast w takich wypadkach przypominam sobie „normalną suknię z rękawami”.
Nie chciałabym aby uważano, iż walczę z publicznością, staram się siłą narzucić pewne sprawy. Jesteśmy z publicznością przyjaciółmi i uważam, że do niczego bym nie doszła, gdyby celem mojej pracy nie było dostarczanie ludziom radości. Każdy mój koncert jest inny i wynika to nie tylko z warunków w jakich występuję. Najważniejszy jest dla mnie człowiek. Nie zwracam uwagi na jego wiek, chociaż wydawałoby się, że śpiewam przede wszystkim dla młodzieży. Nieprawda! Ważne czy koncert pozostawił na słuchaczu wrażenie, czy go chociaż odrobinę zmienił. Często się przekonuję, że coś takiego się zdarza. Bywa też i tak, że po koncercie ktoś podchodzi do mnie i mówi np.: „Ja Pani kiedyś nie znosiłem, ale proszę mi to wybaczyć”. Oczywiście nie ma żadnej gwarancji, że spodobam się wszystkim (jest to wręcz nie-możliwe), ale wszyscy mogą być przekonani, iż na scenie oddaję całą swoją duszę i całe serce. Błędy na pewno popełniałam i popełniam. Pamiętam jedną z wypowiedzi Mai Plisieckiej — „Być może popełniam błędy, jednak uważam, że człowiek który osiągnął popularność i pewien sukces, przede wszystkim zasłużył też na prawo do popełniania błędów”. Wydaje mi się, że ja zasłużyłam ra prawo do eksperymentów i pomyłek.
Nie mam zamiaru występować do 60-tego roku życia i stać się nestorką estrady — nie o to mi chodzi. Jednak jakiś ślad w sztuce estradowej chciałabym zostawić i na drodze do osiągnięcia tego celu nikt mnie nie zatrzyma.
Za najbardziej wstrętną cechę uważam zawiść, jako uczucie niegodne człowieka. Dlatego nie lubię konkursów. Często twoje zwycięstwo ktoś przyjmuje jako osobistą zniewagę. Można by pomyśleć, że ja tylko wygrywałam. Nie! Zajmowałam też i dalsze miejsca, np. na Wszechzwiązkowym Konkursie otrzymałam trzecią nagrodę, a pierwszą aktor dramatyczny Waleryj Czemodanow. I co? Znaczy, że czegoś tam się nie nauczyłam, sama sobie jestem winna. Ja i tak zostałam Pugaczową a on Czemodanowem i żadna tragedia, żadna obraza.
Natomiast czasami obrażają mnie drobne zaczepki, wymówki. Niedawno w jednej z oficjalnych opinii napisano mi, że nie pracuję społecznie. A cóż ja mam robić, gazetkę ścienną?... Jestem piosenkarką i występy w fabrykach przed robotnikami to jest właśnie moja praca społeczna. Jestem, między innymi, honorowym członkiem brygady pracy komunistycznej w zakładach ZIŁ. Nigdy jeszcze nie odmówiłam komsomolcom. W Rostowie dawałam po 2—3 koncerty dziennie, aby wykroić czas na występy dla budowniczych Atommaszu. Czy to się nie liczy? Czy to nie jest praca społeczna? A kółka twórczości amatorskiej w Domach Kultury jeszcze zdążę poprowadzić kiedy już przestanę śpiewać. Na razie będę doskonalić swoje umiejętności, zmieniać repertuar. Byleby tylko były piosenki. I to piosenki, które odpowiadałyby moim zainteresowaniom. Pracując z Aleksandrem Zacepinem miałam taki okres doskonałego porozumienia. Jednak wszystko mija i na razie rozstaliśmy się, być może tylko na jakiś czas. Prawdopodobnie słuchacze zauważyli brak w moim repertuarze utworów bardzo znanych kompozytorów. Nie należy się w tym fakcie niczego specjalnego dopatrywać. Po prostu, jak do tej pory, nie znalazłam u nich żadnej piosenki, bez której nie mogłabym żyć na estradzie. |
Kuszą mnie piosenki świeże, bardziej współczesne. Ich autorami mogą być młodzi, zupełnie nieznani twórcy. Przecież utwór można potem w trakcie prób wielo-krotnie przerabiać, ale najważniejsze aby był w nim jakiś pomysł. Pamiętam jak z Minkowem pracowaliśmy nad ,,Nie otrekajutsa, lubja” (Nie wyrzekając się, kochają). Właściwie piosenkę składaliśmy z wielu fragmentów, a sposób interpretacji kształtował się dopiero na scenie, w trakcie koncertów. Za to teraz wykonując ten utwór czuję się absolutnie swobodnie, mogę go śpiewać, recytować, a nawet krzyczeć i słuchacz to doskonale przyjmuje. Na pewno dużą rolę odgrywa w tej piosence tekst. Mam w repertuarze utwór „Pamiati Lidi Klement” (starsi słuchacze pamiętają tę doskonałą, przedwcześnie zmarłą leningradzką piosenkarkę). Kiedy pierwszy raz śpiewałam tę kompozycję w Leningradzie, już po pierwszych jej taktach sześć tysięcy widzów nagle wstało i tak do końca słuchali tej pieśni. Śpiewałam z gardłem ściśniętym ze wzruszenia, a potem dowiedziałam się, że bileterki płakały.
Oczywiście bywa i tak, iż nawet przy idealnej integracji muzyki i tekstu, i na-wet w wypadku gdy piosenka mi się podoba — odmawiam wykonywania jej na scenie — oddaję innym, do których stylu bardziej pasuje. Niedawo z córką, wracając z pod-miejskiej wycieczki, śpiewałyśmy całą drogę pieśni komsomolskie z lat 20-tych. Na estradzie jednak bym ich nie zaśpiewała. Wolę piosenki o miłości, ponieważ jest to niewyczerpany temat interesujący każdego człowieka. Jednak dobrych piosenek brakuje. Prawdopodobnie też i dlatego zaczęłam pisać muzykę i czasami teksty. Zaczęło się od filmu „Żenszczyna katoraja pajot”. Z myślą o nim napisałam kilka piosenek pod nazwiskiem szkolnego kolegi mojego męża — Borysa Gorbonosa. Zrobiłam tak celowo. Nie chciałam swoją osobą wpływać na ocenę tych utworów przez komisję artystyczną oraz pragnęłam przebyć drogę jaką przejść musi młody, startujący twórca. Piosenki przyjęto i mało tego — kompozytorowi Gorbonosowi zapropnowano napisanie całej muzyki do filmu. O tym jak „Mosfilm” poszukiwał Gorbonosa przez agencję praw autorskich, jak pisaliśmy jego biografię i jak przerabialiśmy moje zdjęcia, aby je pokazać w „Mosfilmie” jako fotografie Gorbonosa — można by długo opowiadać. Ja właściwie do tej pory trochę wstydzę się swego komponowania i dlatego tak długo starałm się to ukryć. Jednak pisanie piosenek stało się dla mnie jeszcze jedną możliwością wypowiedzenia się, uczynienia zadość wewnętrznej potrzebie.
Wspomniałam o kinie... Po nakręceniu filmu „Żenszczyna katoraja pajot” od wielu wytwórni w kraju dostałam ponad 10 propozycji. Żadnej nie przyjęłam ponieważ nic nowego mi nie dawały, zarówno jako aktorce jak i piosenkarce. Wydaje mi się, że mogę pokazać jeszcze coś nowego jako aktorka. W dalszej perspektywie istnieje projekt filmu, w którym prawdopodobnie wystąpię w roli piosenkarki, która utraciła głos.
A piosenki z filmu ,,Żenszczyna katoraja pajot” zaczęły żyć własnym życiem na długo przed premierą obrazu. Część z nich znalazła się na podwójnym moim albu-mie ,,Zierkało Duszy”.
Zmuszona jestem traktować nagrania jako ukoronowanie, finał estradowego życia piosenki i dlatego nagrywam utwory już ,,ograne”. Moja mała płyta ,,Arlekino” rozeszła się w 14 milionach egzemplarzy. Jak mówi jedna z moich piosenek ,,Oj do-brze, dobrze”, ale jeśli z co drugiego okna słychać tę samą kompozycię, to jednak trze-ba przestać ją śpiewać. Nie bardzo też rozumiem moskiewską telewizję, która upodo-bała sobie moją bardzo starą piosenkę „Oczeń charaszo”. Czego ja już nie robiłam — i dzwoniłam, i pisałam do redakcji muzycznej aby przestano ją nadawać. Rezultat? Pamiętam, któregoś dnia „Moskiewskij Komsomolec” poinformował, że w prow-adzonym przez tę gazetę plebiscycie ,,Sonet Szekspira” uzyskał pierwsze miejsce, czyli cieszy się największą popularnością w Moskwie. Tego ranka telewizja nadawała pro-gram „Poranna poczta”, w którym odczytano list nazwany przez prowadzących „notą protestu”. Widzowie zapytywali w nim dlaczego tak rzadko pojawiam się w pro-gramach telewizyjnych. „Czynimy zadość państwa prośbie — powiedział wńwczas prowadzący — i zapraszamy na krótkie spotkanie z ulubioną piosenkarką”. Nietrudno zgadnąć co nadano — oczywiście liczące ponad trzy lata nagranie „Oczeń charaszo”. Dzięki za taką popularyzację.
Chciałabym nagrać czysto studyjną płytę, przy realizacji której wykorzystano by różne efekty dźwiękowe, nietypowe instrumenty i cały arsenał współczesnych możliwości technicznych. Zazdroszczę kompozytorom Zacepinowi i Tuchmanowi, którzy stworzyli sobie warunki do takiej właśnie pracy. Z Dawidem Tuchmanowem chętnie popracowałabym w studiu — być może uzyskalibyśmy ciekawe efekty. Jednak jak na razie jakoś nasze orbity się nie przecięły.
Często pytają mniej jak znoszę popularność — napisy na ścianach klatki schodowej domu w którym mieszkam, na moim samochodzie, nie kończące się telefony od różnych ludzi, rozmowy przed i po koncercie, na ulicy, w sklepie itp. Szczerze mówiąc, nie mam nic przeciwko popularności. Jestem bardzo zadowolona z tego, że stałam się ludziom bliska i potrzebna. Jeśli ktoś rozpoznaje mnie na ulicy, mam ochotę go pozdrowić i chwilę porozmawiać. A na wszelkie głupstwa nie zwracam uwagi. Zresztą więcej jest miłych wrażeń i spotkań.
Niedawno byłam na wystawie w Sokolnikach. Dozorca mnie poznał i powiedział — „Podejdź Ałłoczka, nie cię pocałuję za to, że pieniądze oddałaś dzi-eciom”. Chodziło o te 20 tys. złotych, które przekazałam na Centrum Zdrowia Dziecka. Myślę, że każdy by oddał na tak piękny cel.
Dostaie całe mnóstwo przeróżnych listów. Ciekawe, że większość z nich nie potrzebuje odpowiedzi. Ludzie opowiadają o swoich radościach i smutkach, piszą o wrażeniach jakich dostarczyły im moje piosenki. Wszystkie czytam i nauczyłam się znajdować w tej masie listów takie, których nie można zostawić bez odpowiedzi. Po nastroju, klimacie, stylu można, wyczuć, że pisze człowiek nie ze snobizmu i chęci ot-rzymania autografu. Raz napisała do mnie dziewczyna, gdzieś z Ałtaju, że w jej osiedlu żyje mnóstwo pięknych dziewczyn, tylko ona iedna iest ruda i piegowata tak iak ja. Skarżyła się, że nie może dostać żadnych kosmetyków i kiedyś o mało nie oślepła, ponieważ swoją jedyną czarną konturówkę rozpuściła w szamponie i podrażniła przy okazji oczy. Posłałam jej jakieś kosmetyki i starałam się ją przekonać, że rude włosy są tak samo dobre jak każde inne. Na każde święto otrzymuję od niej kartki z życzeniami.
Albo inny list. Dziewczyna pisze, że ojciec pije, a ona ma jedyną okazję wyjechania na rejonowe zawody sportowe, tylko nie ma możliwości kupienia stroju sportowego. Chciałam jej pomóc, ale niestety — z wrażenia nie podała swojego adresu.
Bywają też i weselsze listy. Z dalekiej Syberii napisał staruszek, że cała jego rodzina bardzo mnie lubi, a już najbardziej lubi mnie ich kot Wasia. Jak tylko występuję w telewizji to Wasia sadowi się przed aparatem i żadną siłą nie można go stamtąd ruszyć. Posłałam więc jeden list dziadkowi i jeden specjalnie do Wasi. Po jakimś czasie dziadek napisał: ,,I co Pani zrobiła najlepszego? Teraz wszyscy ludzie z całej okolicy przychodzą do nas popatrzeć na list i kota. Musieliśmy zrobić mu skarpety i zawiązać różową wstążkę na szyi”.
Bywa, że spotykam się z dziwnym poglądem na życie artysty. Wracam kiedyś do domu i widzę przy drzwiach stoi dziewczyna. Początkowo nie zwróciłam na nią uwagi, dość często pod drzwiami spotykam nieznanych ludzi. Przeszła godzina a ona stoi, rano widzę jeszcze stoi. Zaprosiłam więc do mieszkania i zaczęłyśmy rozmawiać. Okazało się, że przejechała około 1000 kilometrów ponieważ chce zostać piosenkarką. Proponuje na początek pomoc w gospodarstwie domowym, bardzo jednak zdziwiona, że zajmuję z rodziną tylko jednopokojowe mieszkanie — mówiono jej w rodzinnym mieście o pięciu pokojach. Uzbroiłam się w cierpliwość i powiedziałam — zgadzam się, ale pod warunkiem, że będziesz cały czas ze mną. Cudownie — odpowiada — marzyłam o tym. Wypiłyśmy herbatę i w drogę. Towarzyszyła mi w trakcie nagrań telewizyjnych, na próbie, potem zamiast obiadu, z braku czasu zjadłyśmy szybko kanapkę, dalej spotkanie z kompozytorem i zaliczenie na GITISie (szkoła dramatyczna). Podobnie następnego dnia. Po czterech dniach dziewczyna kupiła bilet i powróciła do swojego miasta.
Większość ludzi wyobraża sobie życie piosenkarki jako pasmo samych przyjemności. Rzadko kto pomyśli, że za każdym występem kryje się ogrom pracy nad sobą. Oczywiście nie wszystko zależy tylko od artysty. Często warunki, w których przychodzi nam występować pomniejszają efekty naszej pracy (nieodpowiednie sale, zła aparatura, oświetlenie itp.).
Słowo reklama w naszym świecie estradowym należy do wstydliwych. Konsekwencje nie dają na siebie zbyt długo czekać. Na przykład wysłano do Sopotu w 1978 roku na konkurs płytowy utalentowaną piosenkarkę Roksanę Babajan. Nagle okazało się, że Roksana nie nagrała jeszcze żadnej płyty. Zaczęto szybko zbierać jej przypadkowe nagrania i wydano longplay, na którym nie znalazła się ani jedna jej znana piosenka. W moim przypadku, w Sopocie zabrakło jakichkolwiek materiałów informacyjnych, nie mówiąc już o zdjęciu. A nasza reżyseria estradowa? Całe szczęście, że mam wykształcenie muzyczne i obecnie kończę reżyserię. Są jednak w naszym kiaju indywidualności, którym trzeba pomóc w rozwoju artystycznym. Na przykład Żanna Biczewska — wyjątkowa wokalistka i niezwkły człowiek — której przyszło występować w tzw. składankach estradowych z ludźmi nie dorównującymi jej talentem. Albo Aleksander Gradski — chyba najlepszy radziecki piosenkarz. Jednak jak do tej pory nie udaje mu się w pełni wykazać swego talentu i możliwości. Widocznie potrzebna mu fachowa pomoc. Jak już przestanę śpiewać zajmę się reżyserią estradową, ale nie tak jak zwykło się to robić. Chcę połączyć funkcje reżysera i organizatora, mieć prawo układania programu, wyboru wykonawców i specjalistów potrzebnych dziedzin. Chciałabym zorganizować i stworzyć wielki koncert. Mam nadzieję, że wreszcie stanie się oczywiste, iż organizowanie występów estradowych jest normalnym, uznanym zawodem. I jestem przekonana, że wówczas będą mogły zabłysnąć nasze talenty lekkiej muzy.
opr. Andrzej Paweł Wojciechowski
Jazz. — Варшава, Польша, 1979. — № 8
ПЕРЕВОД
Спеть себя
Все было против меня. До последнего момента я не знала, выздоровею ли и поеду ли в Сопот. Потом, во время поездки, я размышляла о выступлении, которое меня ждало. Я знала, что песня «Короли всё могут» известна в Польше. Музыка сама себя защитит — она ритмичная, а вот текст… Он очень хороший, но иностранная публика не обязана его понимать. Поэтому тот жест, символизирующий корону, который я обычно делаю в конце песни, в этом случае я перенесла на начало, чтобы показать, о чём буду петь. После Сопота я решила больше «королей» не исполнять — это перестала быть моя песня. Каждый человек должен постоянно меняться, идти в ногу со временем, ставить перед собой новые задачи. Я всегда остро чувствовала потребность в настоящем, искреннем самовыражении. Я не умела хорошо говорить, но природа одарила меня вокальными данными, и фактически с первых шагов на эстраде я стараюсь «спеть себя». Искреннее признание всегда находит хороший отклик у слушателей.
Другое дело, что в начале моей карьеры мне было им немного что сказать. Моё серьёзное пение началось примерно в 1975 году, на Всесоюзном конкурсе артистов эстрады. Тогда я исполнила две песни, которые, как мне тогда казалось, лучше всего мне подходили: трагическую и шутливую — «Ермолова с Чистых прудов» и «Посидим, поокаем». Именно тогда я почувствовала, что с помощью музыки и слов могу передать то, что хочу сказать людям.
Правду говоря, лишь недавно, то есть с того момента, как большая часть моего репертуара состоит из песен‑монологов, я начала придавать каждому произведению личный характер. Я не отрекаюсь от своих старых песен — я вложила в них очень много труда и с ними связано множество приятных воспоминаний. Хотя бы «Арлекино», благодаря которой я выиграла фестиваль «Золотой Орфей». Тогда впервые — и до сих пор в последний раз — я услышала столько тёплых слов. Хотя мне кажется, что сейчас я могу дать слушателям больше, чем раньше.
Каждый концерт я начинаю с обращения к зрителям примерно такого содержания: «Самое главное, чтобы сегодня мы были искренними. Не воспринимайте меня как просто певицу, постарайтесь посмотреть на меня как на человека. То, что я пою, — моё, и я очень хотела бы, чтобы к концу концерта оно стало и вашим». Знаете, чем я заканчиваю свои концерты? «Песенкой про меня» — одной из двух самых любимых мной (вторая — «Женщина, которая поёт»). И это не такой бис, каким обычно певцы любят завершать выступление — эффектной песней, под которую публика может ещё немного похлопать. Я стараюсь с помощью соответствующего построения программы подготовить зрителей к «Песенке про меня», и в конце зал принимает её именно так, как я задумала. Я бы хотела, чтобы так было с каждым произведением, чтобы разговаривать с людьми на одном языке — языке песни. Пока об этом можно только мечтать, и именно поэтому то, что я не могу высказать музыкой, я пытаюсь дополнить словами, сама ведя конферанс. Это часто вызывает удивление и не слишком лестные комментарии. Я сталкиваюсь с мнением, что вообще лучше ничего не говорить, а если уж я должна, то должна пользоваться более литературным языком. В таких ситуациях я могу лишь ещё раз повторить, что стремлюсь к тому, чтобы концерт был максимально искренним, чтобы существовала непосредственная связь между сценой и залом. Ведь сказанная мной фраза имеет в данный момент конкретное значение. Я убеждена, что огромное большинство слушателей многое мне прощают, видя, в какой ситуации рождаются те или иные слова. Возможно, не каждое предложение я формулирую строго по правилам, но то, что я говорю, идёт прямо от сердца.
К каждому своему концерту я готовлюсь как к празднику. Концерт — это работа, но работа, дарящая огромную радость. Те, кто бывали на моих выступлениях, возможно заметили, что мой стиль пения меняется. Сейчас, как я уже сказала, я представляю другую программу и вытекающее из неё новое своё воплощение. Думаю, к тому, что я делала раньше, я уже никогда не вернусь. Поэтому для всех, кто любит мои старые песни, фирма «Мелодия» подготовила подарок — долгоиграющую пластинку «Арлекино и другие», где собраны все мои песни, выпущенные на маленьких дисках.
Моим главным врагом являются всевозможные предубеждения. Недавно я получила вот такое письмо: «Что касается концерта, он был прекрасен. Но вам не стыдно выступать в такой тряпке? Однажды, на выступлении в Останкино по случаю 8 марта, я видел вас в приличном платье. Потом вы снова вернулись к своему. Неужели вы сами не хотите нравиться людям? Неужели так трудно сшить нормальное платье с рукавами, а не надевать пёстрый кусок материи с дыркой для головы? Другие могут таким платьем прикрывать свои физические недостатки — а у вас ведь красивые руки и фигура…»
Вот такое письмо. Впрочем, если бы дело было только в платье. Между прочим, его как раз придумал Вячеслав Зайцев, и мне оно очень нравится. Ведь это не просто платье — это костюм, призванный помогать мне в интерпретации песен. В Польше я записала для популярной передачи «Студио 2» часовую программу. Специально для меня подготовили 10 разных платьев. Однако когда я показала возможности своего костюма, который в один миг может превратиться в цыганский наряд, «шекспировский», детский, волшебный или русский народный, — мне признали правоту, что выступать я должна именно в нём.
Но проблема, как я уже сказала, не только в платье. Я чувствую здесь ещё не задаваемые напрямую вопросы: «Почему вы не такая, как все?» «Почему вы позволяете себе то, чего другие позволить себе не могут?» Я достаточно много слышала и читала отзывов о себе, в которых меня изображают как человека претенциозного, вульгарного, претендующего на оригинальность и экстравагантность. Я не очень знаю, что можно ответить на такие обвинения. До настоящей экстравагантности на нашей эстраде ещё очень далеко. Мы теряем оттого, что наши певцы так похожи друг на друга. Я бы даже хотела быть экстравагантной, но возможности нашей эстрады пока этого не слишком позволяют. Конечно, у каждого зрителя или слушателя может быть своя точка зрения, свои ожидания и взгляды на того или иного исполнителя. Однако его потребности и взгляды в значительной степени формируются средствами массовой информации. К сожалению, слишком часто вместо серьёзного анализа и профессиональной критики, помогающей артисту найти своё «я», мы сталкиваемся с попытками втиснуть индивидуальность в традиционный стереотип. И в такие моменты я сразу вспоминаю «нормальное платье с рукавами».
Мне бы очень не хотелось, чтобы казалось, будто я воюю с публикой, силой навязываю какие‑то вещи. Мы с публикой — друзья, и я считаю, что ни до чего бы не дошла, если бы целью моей работы не было приносить людям радость. Каждый мой концерт отличается от предыдущего, и это связано не только с условиями, в которых мне приходится выступать. Для меня важнее всего человек. Я не обращаю внимания на его возраст, хотя, казалось бы, пою прежде всего для молодёжи. Неправда! Важно, оставил ли концерт впечатление у слушателя, изменил ли его хоть немного. Я часто убеждаюсь, что такое происходит. Бывает и так, что после концерта кто‑то подходит ко мне и говорит, например: «Я вас раньше терпеть не мог, но прошу меня за это простить». Конечно, нет никакой гарантии, что я понравлюсь всем (это просто невозможно), но все могут быть уверены, что на сцене я отдаю всю свою душу и всё сердце. Ошибки я, безусловно, совершала и совершаю. Я помню одно высказывание Майи Плисецкой: «Возможно, я допускаю ошибки, но считаю, что человек, который достиг популярности и определённого успеха, прежде всего заслужил право на ошибки». Мне кажется, что и я заслужила право на эксперименты и промахи.
Я не собираюсь выступать до 60‑летнего возраста и становиться патриархом эстрады — не к этому я стремлюсь. Но какой‑то след в эстрадном искусстве я всё же хотела бы оставить, и на пути к этой цели никто меня не остановит.
Самой отвратительной чертой я считаю зависть — как чувство, недостойное человека. Поэтому я не люблю конкурсы. Часто твою победу кто‑то воспринимает как личное оскорбление. Можно было бы подумать, что я только выигрывала. Нет! Я занимала и другие места — например, на Всесоюзном конкурсе получила третью премию, а первую — драматический актёр Валерий Чемоданов. И что? Значит, чему‑то я там не научилась, сама виновата. Я всё равно стала Пугачёвой, а он — Чемодановым, и никакой трагедии, никакой обиды.
Иногда меня задевают мелкие упрёки, нападки. Недавно в одном официальном заключении написали мне, что я не занимаюсь общественной работой. А что же я должна делать — стенгазету?.. Я певица, и выступления на фабриках, перед рабочими — это как раз моя общественная работа. Я, между прочим, почётный член бригады коммунистического труда на заводе ЗИЛ. Никогда ещё не отказывала комсомольцам. В Ростове я давала по 2–3 концерта в день, чтобы выкроить время на выступления перед строителями «Атоммаша». Разве это не считается? Разве это не общественная работа? А кружками самодеятельности в Домах культуры я ещё успею заняться, когда перестану петь. Пока я буду совершенствовать своё мастерство, менять репертуар. Лишь бы были песни. И такие песни, которые соответствуют моим интересам. Работая с Александром Зацепиным, у меня был период прекрасного взаимопонимания. Но всё проходит, и пока мы расстались — может быть, только на время. Наверное, слушатели заметили отсутствие в моём репертуаре произведений очень известных композиторов. Не стоит искать в этом каких‑то особых причин. Просто, пока я не нашла у них ни одной песни, без которой не смогла бы жить на эстраде.
Меня привлекают свежие, более современные песни. Их авторами могут быть молодые, совершенно неизвестные создатели. Ведь произведение потом можно неоднократно перерабатывать в процессе репетиций, но главное — чтобы в нём была какая‑то идея. Я помню, как мы с Минковым работали над песней «Не отрекаются, любя». Мы фактически складывали её из множества фрагментов, а способ интерпретации формировался уже на сцене, в ходе концертов. Зато теперь, исполняя эту песню, я чувствую себя абсолютно свободно: могу её петь, декламировать, а даже кричать, и слушатель прекрасно это воспринимает. Конечно, большую роль в этой песне играет текст. В моём репертуаре есть произведение «Памяти Лидии Клемент» (старшие слушатели помнят эту прекрасную, рано ушедшую ленинградскую певицу). Когда я впервые исполнила эту композицию в Ленинграде, уже на первых её тактах шесть тысяч зрителей внезапно встали и так, стоя, слушали её до конца. Я пела с горлом, сжатым от волнения, а потом узнала, что билетёрши плакали.
Конечно, бывает и так, что даже при идеальном соединении музыки и текста, и даже если песня мне нравится, я отказываюсь исполнять её на сцене — отдаю другим, под чей стиль она больше подходит. Недавно мы с дочкой, возвращаясь с загородной поездки, всю дорогу пели комсомольские песни 20‑х годов. На эстраде, однако, я их исполнять не стала бы. Я предпочитаю песни о любви, потому что это неисчерпаемая тема, интересная каждому человеку. Но хороших песен не хватает. Возможно, и поэтому я начала писать музыку и иногда тексты. Началось всё с фильма «Женщина, которая поёт». Для него я написала несколько песен под фамилией школьного товарища моего мужа — Бориса Горбоноса. Я сделала так намеренно. Не хотела, чтобы моя личность влияла на оценку этих произведений художественным советом, и хотела пройти путь, который должен пройти молодой начинающий автор. Песни приняли, и мало того — композитору Горбоносу предложили написать всю музыку к фильму. О том, как «Мосфильм» потом разыскивал Горбоноса через агентство по авторским правам, как мы писали его биографию и как переделывали мои фотографии, чтобы показать их в «Мосфильме» как снимки Горбоноса, можно рассказывать долго. Я, собственно, до сих пор немного стесняюсь своего сочинительства и поэтому так долго старалась его скрывать. Но написание песен стало для меня ещё одной возможностью высказаться, удовлетворить внутреннюю потребность.
Я упомянула кино… После выхода фильма «Женщина, которая поёт» я получила от многих киностудий в стране более десяти предложений. Ни одно не приняла, потому что они ничего нового мне не давали — ни как актрисе, ни как певице. Мне кажется, что я ещё могу показать что‑то новое как актриса. В дальнейшей перспективе есть проект фильма, в котором я, вероятно, выступлю в роли певицы, потерявшей голос.
А песни из фильма «Женщина, которая поёт» начали жить собственной жизнью задолго до премьеры картины. Часть из них вошла в мой двойной альбом «Зеркало души».
Я вынуждена рассматривать запись как венец, финал эстрадной жизни песни и поэтому записываю произведения уже «обкатанные». Мой маленький диск «Арлекино» разошёлся тиражом 14 миллионов экземпляров. Как говорится в одной из моих песен: «Ай, хорошо, хорошо», но если из каждого второго окна звучит одна и та же композиция, то всё‑таки надо перестать её исполнять. Я также не очень понимаю московское телевидение, которое полюбило мою очень старую песню «Очень хорошо». Чего я только ни делала — и звонила, и писала в музыкальную редакцию с просьбой прекратить её показывать. Результат? Помню, однажды газета «Московский комсомолец» сообщила, что в проводимом ею опросе «Сонет Шекспира» занял первое место, то есть пользуется наибольшей популярностью в Москве. В то утро телевидение показывало программу «Утренняя почта», где был прочитан лист, названный ведущими «нотой протеста». Зрители спрашивали, почему я так редко появляюсь в телепередачах. «Мы выполняем вашу просьбу, — сказал тогда ведущий, — и приглашаем на короткую встречу с любимой певицей». Нетрудно догадаться, что показали — конечно, более чем трёхлетней давности запись «Очень хорошо». Спасибо за такую популяризацию.
Я хотела бы записать чисто студийную пластинку, при создании которой были бы использованы разнообразные звуковые эффекты, необычные инструменты и весь арсенал современных технических возможностей. Я с некоторой завистью смотрю на композиторов Зацепина и Тухманова, которые создали себе условия для такой работы. С Давидом Тухмановым я с удовольствием поработала бы в студии — возможно, нам удалось бы добиться интересных эффектов. Но пока что наши орбиты как‑то не пересеклись.
Меня часто спрашивают, как я переношу популярность — надписи на стенах в подъезде дома, где я живу, на моей машине, бесконечные телефонные звонки от разных людей, разговоры до и после концерта, на улице, в магазине и т.п. Честно говоря, у меня нет ничего против популярности. Я очень довольна тем, что стала людям близкой и нужной. Если кто‑то узнаёт меня на улице, мне хочется его поприветствовать и немного поговорить. А на всякую глупость я просто не обращаю внимания. К тому же приятных впечатлений и встреч гораздо больше.
Недавно я была на выставке в Сокольниках. Смотритель меня узнал и сказал: «Подойдите, Аллочка, я вас поцелую за то, что вы отдали деньги детям». Речь шла о тех 20 тысячах злотых, которые я передала на Центр здоровья ребёнка. Думаю, каждый бы отдал на такую прекрасную цель.
Я получаю огромное количество самых разных писем. Интересно, что большинство из них не требуют ответа. Люди рассказывают о своих радостях и печалях, пишут о впечатлениях от моих песен. Я читаю их все и научилась находить в этой массе письма, которые нельзя оставить без ответа. По настроению, по атмосфере, по стилю можно почувствовать, что пишет человек не из снобизма и не из желания получить автограф. Однажды написала мне девушка откуда‑то с Алтая, что в их посёлке живёт множество красивых девушек, но только она одна — рыжая и веснушчатая, как я. Она жаловалась, что не может достать никакой косметики, и однажды чуть не ослепла, потому что свою единственную чёрную подводку для глаз растворила в шампуне и при этом получила раздражение глаз. Я послала ей какие‑то косметические вещи и постаралась убедить её, что рыжие волосы ничем не хуже любых других. На каждый праздник я получаю от неё открытки с поздравлениями.
И другое письмо. Девушка пишет, что отец пьёт, а у неё есть единственная возможность поехать на районные спортивные соревнования, только нет возможности купить спортивную форму. Я хотела ей помочь, но, к сожалению, от волнения она не указала свой адрес.
Бывают и более весёлые письма. Из далёкой Сибири написал старик, что вся его семья очень меня любит, а больше всех — их кот Вася. Как только я появляюсь по телевизору, Вася усаживается перед экраном, и никакой силой его оттуда не сдвинешь. Я послала один ответ дедушке, а другой — специально Васе. Через какое‑то время дедушка написал: «И что вы, мадам, наделали? Теперь все люди из окрестности ходят к нам смотреть на письмо и на кота. Пришлось сшить ему носки и повязать розовую ленточку на шею».
Иногда я сталкиваюсь с странным представлением о жизни артиста. Возвращаюсь как‑то домой и вижу, у двери стоит девушка. Сначала я не обратила на неё внимания — у дверей довольно часто встречаю незнакомых людей. Проходит час — она всё стоит, утром смотрю — стоит. Я пригласила её в квартиру, и мы начали разговаривать. Оказалось, что она проехала около тысячи километров, потому что хочет стать певицей. В качестве начала предлагает помощь по хозяйству, но очень удивлена, что я живу с семьёй в однокомнатной квартире — в её родном городе ей говорили о пяти комнатах. Я вооружилась терпением и сказала: я согласна, но при условии, что ты будешь всё время со мной. «Замечательно, я о таком мечтала», — ответила она. Мы выпили чай — и в путь. Она сопровождала меня на телезаписи, на репетиции, потом вместо обеда — из‑за нехватки времени — мы быстро съели бутерброд, дальше встреча с композитором и зачёт в ГИТИСе. Аналогично на следующий день. Через четыре дня девушка купила билет и вернулась в свой город.
Большинство людей представляют себе жизнь певицы как череду одних удовольствий. Мало кто думает, что за каждым выступлением стоит огромная работа над собой. Конечно, не всё зависит лишь от артиста. Часто условия, в которых нам приходится выступать, уменьшают эффект нашей работы (неподходящие залы, плохая аппаратура, освещение и т.п.).
Слово «реклама» в нашем эстрадном мире считается чем‑то неприличным. Последствия не заставляют себя долго ждать. Например, в 1978 году в Сопот на конкурс грампластинок отправили талантливую певицу Роксану Бабаян. Вдруг выяснилось, что Роксана ещё не записала ни одной пластинки. В спешке стали собирать её случайные записи и выпустили долгоиграющую пластинку, на которой не оказалось ни одной её известной песни. В моём случае в Сопоте не было никаких информационных материалов, не говоря уже о фотографии. А наша эстрадная режиссура? Хорошо ещё, что у меня есть музыкальное образование и сейчас я заканчиваю режиссёрский факультет. Но в нашей стране есть личности, которым нужно помогать в художественном развитии. Например, Жанна Бичевская — исключительная вокалистка и необычный человек — которой приходится выступать в так называемых эстрадных «сборниках» вместе с людьми, не равными ей по таланту. Или Александр Градский — пожалуй, лучший советский певец. Однако пока ему не удаётся в полной мере показать свой талант и возможности. Очевидно, ему нужна профессиональная помощь. Когда я перестану петь, займусь эстрадной режиссурой, но не так, как это принято. Я хочу объединить функции режиссёра и организатора, иметь право составлять программу, выбирать исполнителей и нужных специалистов. Я хотела бы организовать и поставить большой концерт. Надеюсь, наконец станет очевидно, что организация эстрадных выступлений — это нормальная, признанная профессия. И я убеждена, что тогда смогут засиять наши таланты лёгкой музыки.
подготовил Андрей Павел Войцеховский
|
|
|
|
