|
Przyjazn (Варшава, ПНР) 30-83 (29 июля)
Ałła
Muszę rozpocząć od wyznania. Nie lubiłem dotychczas Pugaczowej. Doceniając jej talent, umiejętności wokalne i aktorskie, nie mogłem się jakoś przekonać do typu ekspresji, jaki prezentowała podczas występów w naszym kraju, podczas piosenkarskich festiwali czy nagrań telewizyjnych. O ileż więcej głębi, emocjonalnego zaangażowania niosła z sobą sztuka wokalna Żanny Biczewskiej, stonowana, kameralna acz przenikająca do szpiku kości. Pugaczowa miała w sobie drapieżność.
Nie słuchałem jej dość długo, nie oglądałem jej telewizyjnych występów. I oto, podczas ostatniego Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze odkryłem Pugaczową dla siebie. Przyjechała po raz pierwszy z własnym zespołem, z bardzo dobrymi technicznie muzykami, z zespołem o nowoczesnym brzmieniu, nowoczesnymi instrumentami. Zmieniła się i sama piosenkarka. Od czasu jej pamiętnego „Arlekina” upłynęło kilka lat. Ale słuchacze zgromadzeni w zielonogórskim amfiteatrze znowu mieli okazję ten utwór usłyszeć. Jakże inny okazał się od tamtego sprzed festiwalu. Na tym przykładzie widać było wyraźnie, jaką ewolucję przeszła ta piosenkarka. Tragizm postaci, tragizm uczucia brzydkiego Arlekina stał się w interpretacji Pugaczowej niemal dotykalny. W tym celu artystka posłużyła się środkami nie tylko muzycznymi, wokalnymi. Która kobieta, gwiazda, zechciałaby na estradzie wyglądać brzydko, kilkoma prostymi zabiegami upodobnić się do Arlekina. A Ałła Pugaczowa uczyniła to w imię sztuki, której oddała się całym swoim życiem.
Tak, to nie są slogany, banalne określenia. Pugaczowa rzeczywiście sztukę piosenkarską postawiła na piedestale. Łącznie z warunkami głosowymi, jakimi dysponuje, łącznie z nowoczesnym stylem interpretacji, jaki stał się jej udziałem, była zjawiskowa. W białej, powłóczystej sukni, sama jedna na estradzie, spowodowała, że cała rozległa scena była jej pełna. Zaprezentowała wiele bardzo różnorodnych w klimacie utworów, piosenek interesująco zaaranżowanych. Dała z siebie wszystko. W Zielonej Górze dowiodła, że wśród radzieckich piosenkarzy dzierży dziś wspólnie z Żanną Biczewską palmę pierwszeństwa.
W Zielonej Górze odkryłem Ałłę Pugaczową dla siebie nie tylko jako piosenkarkę, jako artystkę. Dane mi było także odkryć ją jako człowieka, kobietę szalenie inteligentną, błyskotliwą, a jednocześnie nie wywyższającą się, która razem z amatorami wykonawcami potrafiła śpiewać swoje piosenki przez nie najlepszy mikrofon, w źle nagłośnionej sali. Dzisiaj, kiedy większość renomowanych piosenkarzy daje publiczne koncerty z play-backu obawiając się, że „na żywo” ich piosenki nie zabrzmiałyby tak jak na płytach! Ałła Pugaczowa także zresztą jest świadoma, że rozwój techniki nagraniowej utrudnił występy bezpośrednie, że w studiu nagraniowym można z przeciętnego piosenkarza uczynić gwiazdę, a wybitnemu artyście można jeszcze dodatkowo przydać wielkości. Jest świadoma, że podczas koncertów jej piosenki brzmią inaczej. I z tego ograniczenia postanowiła uczynić walor. Na koncertach śpiewa inaczej. Może jest to muzycznie, brzmieniowo mniej efektowne. Ale jednocześnie żadna płyta, żadne nagranie nie jest w stanie ukazać pełni osobowości. A Pugaczowa ma osobowość i potrafi ją na tychże koncertach ujawnić.
Nigdy nie robiłam rozróżnienia - powiada - między profesjonalistami i amatorami. Jeśli ktoś rozumie, co śpiewa i myśli, co robi, oznacza to, że jest profesjonalistą. Sama natomiast jest profesjonalistką w najwyższym wymiarze tego słowa. Nie tylko śpiewa, nie tylko aktorsko interpretuje wykonywane przez siebie piosenki. Również z powodzeniem komponuje. Przyjaźni się z wieloma kompozytorami. Ale żeby ktoś mógł dla mnie napisać piosenkę -mówi - musiałby być obok mnie, obserwować dzień po dniu, jak upływało moje życie, jak dorastałam. Artystka myśli teraz o takiej piosence, która pokazałaby ją samą. Nie poprzez postać Arlekina, na przykład. Ją samą jako Pugaczową! - Ale kompozytorzy bardzo długo myślą i dlatego mam w repertuarze więcej swoich piosenek niż skomponowanych przez innych - dodaje z uśmiechem.
Pugaczowa zasiada do fortepianu. Pragnie zaprezentować swoją najnowszą kompozycję. To jeszcze jeden wyraz jej życiowej pasji. Jest to utwór o ludziach, których nieustannie gdzieś gna, którzy nie mogą usiedzieć na jednym miejscu. Wielu takich wśród przyjaciół Ałły. W czasie, gdy inni dążyli do tego, aby mieć mieszkanie, pieniądze, wszystko, ci właśnie ludzie ciągle musieli czegoś szukać, nie mogli być zamknięci w czterech ścianach. Jest to piosenka z jej najnowszego programu.
- Pierwszy raz zabieram się do pracy nad czymś większym, nad własnym jednorodnym programem - mówi. - Nie wiem czy warto. Zaprezentowałam kilka motywów przewodnich członkom zespołu „Abba”. Podobały im się.To mnie zachęciło. Ateraz jedna z pieśni, którą wykonałam po francusku. Nosi tytuł „Trzy szczęśliwe dni”. Po francusku zabrzmi oczywiście tylko dla Francuzów. Szczególnie zaśpiewana „jasnym”, delikatnym głosem. Myślę jednak - kontynuuje piosenkarka - że będzie się ona podobała i waszym, polskim wykonawcom, gdyż wy potraficie śpiewać intymnie. Jaki to program? Nie lubię określenia „rock-opera”. Chciałabym to zrobić wspólnie z innymi artystami, którzy potrafią inaczej niż ja zaśpiewać. Będą to wykonawcy, których pragnę zaprezentować jako „wschodzące gwiazdy”. To będą pierwsze ich kroki. Jeśli im się powiedzie, za kilka lat ja przestanę śpiewać. I zacznę zajmować się nimi. Będę czymś w rodzaju trenera.
Mnożą się pytania kierowane do piosenkarki. Czy była cudownym dzieckiem? „Ciągle mnie uczyli, uczyli i w końcu coś z tego wyszło.” Ostatnio bardzo dużo pracuje. Wiele też ma propozycji występów. Nie może wszystkiemu podołać. Dlatego musi dokonać jakiegoś wyboru. Szczególnie jeśli chodzi o występy zagraniczne. Gdy się bowiem pojedzie do jakiegoś kraju jeden raz, jest to interesujące przeżycie, ale tylko jako dla człowieka; dla piosenkarki jest to za mało. Ważna jest bowiem reklama, wy lansowanie piosenkarza. - Nie działam w sposób nieprzemyślany - mówi Pugaczowa. Jeżeli już jadę do jakiegoś kraju, musi być on odpowiednio przygotowany na moje przyjęcie. Poza krajami socjalistycznymi Pugaczowa wybrała Szwecję, Francję, Japonię i Włochy („to dziwny kraj, niczym ich nie można zadziwić”). Uparła się szczególnie na Włochy. Jeśli będę często jeździć do Włoch, to oni mnie w końcu przyjmą - zwierza się. U nich koncerty zaczynają się o 21.00.0 tej samej godzinie jest w zwyczaju pojawiać się -w restauracji na kolacji. Im jest bardzo trudno zdecydować się czy wybrać restaurację, czy występ radzieckiej piosenkarki - mówi Pugaczowa i dowcipnie uzupełnia. - Na ich miejscu poszłabym również do restauracji.
A więc koncert rozpoczyna się o 21.00. Pugaczową wyraźnie wciąga opowiadanie swoich włoskich przygód. O godz. 21.30 sala świeci pustkami. Impre-sario powiada, że we Włoszech należy do dobrego tonu, jeżeli przychodzi się na zakończenie koncertu. Sala jest duża, to elegancki teatr. Gdy przyjdzie iętnastu widzów - mówi impresario - zaczynamy, śpiewam piętnaście, dwadzieścia minut-wspomina Pugaczowa. I nagle widzę, że ci nieliczni widzowie pośpiesznie opuszczają salę. Moment konsternacji. Okazuje się potem, że pobiegli do telefonów poinformować znajomych i przyjaciół, że warto przyjść na koncert. Pod jego koniec sala rzeczywiście była pełna - uśmiecha się piosenkarka.
Albo inna włoska przygoda Pugaczowej. Ma występ w telewizji. Wchodzi do studia, gdzie wszyscy obecni palą papierosy. U nas w studiu nie pali się - zauważa ze zdziwieniem. Nic, nic, u nas także nie - słyszy odpowiedź. Tym razem ma szczęście, gdyż przyjechała do Włoch na zaproszenie Towarzystwa Przyjaźni Włosko-Radzieckiej. Bierze udział w bardzo popularnym, oglądanym przez wszystkich wieczornym programie. Szkopuł w tym, że program ten prowadzi bardzo niechętnie nastawiony do Związku Radzieckiego dziennikarz. Jest to jednocześnie bardzo inteligentny i błyskotliwy człowiek. On będzie pytał, ile Pani zarabia - mówi tłumaczka. Co mam mu odpowiedzieć? Weszłam do studia - wspomina piosenkarka - na pięciominutową rozmowę. Program szedł „na żywo”. Nasza rozmowa trwała pół godziny. Całe Włochy zamarły - kto kogo? Rozmowa dotyczyła m.in. mojego ideału mężczyzny. Odpowiedziałam, że moim ideałem jest mężczyzna bogaty. Jak bogaty? - pyta prowadzący program. Bogatszy ode mnie - odpowiadam. To u was liczy się kapitał? - wyraża zdziwienie mój partner. Nie tylko się liczy, ale również czyta - odpowiadam. W ten oto sposób - mówi Pugaczowa - robi się reklamę.
Przytaczam te wyrywkowe fragmenty opowieści Pugaczowej, jakimi przez długi czas bawiła przybyłych na spotkanie z nią piosenkarzy amatorów, aby jeszcze dokładniej ukazać, jaka jest Pugaczowa w rzeczywistości. Normalna kobieta, ciężko pracująca, która boi się - jak każda - utyć. Kobieta wychowująca kilkunastoletnią córkę, którą w miarę możliwości zabiera ze sobą na występy. Oto również jej oblicze. Zapomina się o nim, gdy ogląda się jej występ. Wtedy zaczyna działać magia sztuki.
CEZARY PRASEK
Fot. R. BRONIAREK
ПЕРЕВОД
Алла
Я должен начать с признания. До сих пор я не любил Пугачеву. Отдавая должное её таланту, вокальным и актерским способностям, я не мог как-то примириться с тем типом экспрессии, который она демонстрировала во время выступлений в нашей стране, на песенных фестивалях или в телевизионных записях. Насколько же больше глубины, эмоциональной вовлеченности несло в себе вокальное искусство Жанны Бичевской — сдержанное, камерное, но проникающее до мозга костей. В Пугачевой же была какая-то хищность.
Я не слушал её довольно долго, не смотрел её телевизионных выступлений. И вот, во время последнего Фестиваля советской песни в Зелёна-Гуре я открыл Пугачеву для себя. Она приехала впервые со своим собственным ансамблем, с очень хорошими технически музыкантами, с коллективом, обладающим современным звучанием и новейшими инструментами. Изменилась и сама певица. С момента её памятного «Арлекино» прошло несколько лет. Но слушатели, собравшиеся в зелёногурском амфитеатре, снова имели возможность услышать это произведение. Каким же иным оно оказалось по сравнению с тем, прежним фестивальным вариантом! На этом примере было отчетливо видно, какую эволюцию прошла певица. Трагизм персонажа, трагизм чувств некрасивого Арлекина стал в интерпретации Пугачевой почти осязаемым. Для этой цели артистка воспользовалась не только музыкальными, вокальными средствами. Какая женщина, звезда, захочет на сцене выглядеть некрасивой, несколькими простыми штрихами уподобить себя Арлекину? А Алла Пугачева сделала это во имя искусства, которому отдала всю свою жизнь.
Да, это не слоганы и не банальные определения. Пугачева действительно возвела песенное искусство на пьедестал. В сочетании с голосовыми данными, которыми она располагает, в сочетании с современным стилем интерпретации, ставшем её визитной карточкой, она была феноменальна. В белом просторном платье, совершенно одна на эстраде, она добилась того, что вся огромная сцена была заполнена ею. Она представила много очень разнообразных по атмосфере произведений, песен в интересной аранжировке. Она отдала всю себя. В Зелёна-Гуре она доказала, что среди советских певиц разделяет сегодня с Жанной Бичевской пальму первенства.
В Зелёна-Гуре я открыл Аллу Пугачеву для себя не только как певицу, как артистку. Мне было дано также открыть её как человека — женщину потрясающе умную, блестящую и одновременно не возвышающуюся над другими, которая вместе с исполнителями-любителями могла петь свои песни через далеко не самый лучший микрофон в зале с плохой акустикой. Сегодня, когда большинство именитых певцов дают публичные концерты под фонограмму, опасаясь, что «вживую» их песни не прозвучат так, как на пластинках! Алла Пугачева, впрочем, тоже осознает, что развитие техники звукозаписи усложнило живые выступления, что в студии можно из посредственного певца сделать звезду, а выдающемуся артисту можно добавить еще больше величия. Она понимает, что на концертах её песни звучат иначе. И из этого ограничения она решила сделать достоинство. На концертах она поет по-другому. Возможно, в музыкальном, звуковом плане это менее эффектно. Но в то же время ни один диск, ни одна запись не в состоянии показать всю полноту личности. А у Пугачевой есть личность, и она умеет на этих самых концертах её раскрыть.
«Я никогда не делала различий, — говорит она, — между профессионалами и любителями. Если кто-то понимает, о чем поет, и думает, что делает, это означает, что он профессионал». Сама она является профессионалом в высшем значении этого слова. Она не только певица и не только актерски интерпретирует исполняемые песни. Она также с успехом сочиняет музыку. Она дружит со многими композиторами. «Но чтобы кто-то мог написать для меня песню, — говорит она, — он должен быть рядом со мной, наблюдать день за днем, как проходила моя жизнь, как я росла». Артистка думает сейчас о такой песни, которая показала бы её саму. Не через персонаж Арлекина, например. Её саму как Пугачеву! «Но композиторы очень долго думают, и поэтому у меня в репертуаре больше своих песен, чем сочиненных другими», — добавляет она с улыбкой.
Пугачева садится за фортепиано. Она хочет представить свою новейшую композицию. Это еще одно выражение её жизненной страсти. Это произведение о людях, которых постоянно куда-то гонит, которые не могут усидеть на одном месте. Много таких среди друзей Аллы. В то время как другие стремились к тому, чтобы иметь квартиру, деньги, всё, эти самые люди постоянно должны были чего-то искать, не могли быть заперты в четырех стенах. Это песня из её новейшей программы.
«Я впервые берусь за работу над чем-то более масштабным, над собственной цельной программой, — говорит она. — Не знаю, стоит ли. Я представила несколько заглавных мотивов участникам группы ABBA. Им понравилось. Это меня подтолкнуло. А теперь одна из песен, которую я исполнила по-французски. Она называется "Три счастливых дня". По-французски она прозвучит, конечно, только для французов. Особенно спетая "светлым", нежным голосом. Думаю, однако, — продолжает певица, — что она понравится и вашим, польским исполнителям, ведь вы умеете петь интимно». Что это за программа? Мне не нравится определение «рок-опера». Я бы хотела сделать это вместе с другими артистами, которые умеют петь иначе, чем я. Это будут исполнители, которых я хочу представить как «восходящие звезды». Это будут их первые шаги. Если им повезет, через несколько лет я перестану петь сама. И начну заниматься ими. Буду чем-то вроде тренера.
Множатся вопросы, обращенные к певице. Была ли она чудо-ребенком? «Меня постоянно учили, учили, и в конце концов что-то из этого вышло». В последнее время она очень много работает. У нее также много предложений о выступлениях. Она не может со всем справиться. Поэтому ей приходится делать выбор. Особенно если это касается зарубежных выступлений. Ведь если поехать в какую-то страну один раз, это интересное переживание, но только для человека; для певицы этого мало. Важна ведь реклама, раскрутка исполнителя. «Я не действую необдуманно, — говорит Пугачева. — Если я уже еду в какую-то страну, она должна быть соответствующим образом подготовлена к моему приему». Помимо социалистических стран Пугачева выбрала Швецию, Францию, Японию и Италию («это странная страна, ничем их нельзя удивить»). Она упрямо нацелилась именно на Италию. «Если я буду часто ездить в Италию, они меня в конце концов примут», — делится она. У них концерты начинаются в 21:00. В этот же час принято появляться в ресторане на ужине. «Им очень трудно решиться — выбрать ресторан или выступление советской певицы, — говорит Пугачева и остроумно дополняет: — На их месте я бы тоже пошла в ресторан».
Итак, концерт начинается в 21:00. Пугачеву явно увлекает рассказ о своих итальянских приключениях. В 21:30 зал пустует. Импресарио говорит, что в Италии считается хорошим тоном приходить к завершению концерта. Зал большой, это элегантный театр. «Когда придут пятнадцать зрителей, — говорит импресарио, — начинаем». «Я пою пятнадцать, двадцать минут, — вспоминает Пугачева. — И вдруг вижу, что эти немногочисленные зрители поспешно покидают зал». Момент констернации. «Оказывается потом, что они побежали к телефонам сообщить знакомым и друзьям, что на концерт стоит прийти. К его концу зал действительно был полон», — улыбается певица.
Или другое итальянское приключение Пугачевой. У нее выступление на телевидении. Она входит в студию, где все присутствующие курят сигареты. «У нас в студии не курят», — замечает она с удивлением. «Ничего, ничего, у нас тоже нет», — слышит она в ответ. В тот раз ей повезло, так как она приехала в Италию по приглашению Общества дружбы «Италия — СССР». Она принимает участие в очень популярной, просматриваемой всеми вечерней программе. Загвоздка в том, что эту программу ведет очень недоброжелательно настроенный к Советскому Союзу журналист. Это одновременно очень умный и блестящий человек. «Он будет спрашивать, сколько вы зарабатываете, — говорит переводчица. — Что мне ему ответить?». «Я вошла в студию, — вспоминает певица, — для пятиминутного разговора. Программа шла в прямом эфире. Наш разговор продолжался полчаса. Вся Италия замерла — кто кого?». Разговор коснулся в том числе моего идеала мужчины. «Я ответила, что моим идеалом является богатый мужчина». «Насколько богатый?» — спрашивает ведущий программы. «Богаче меня», — отвечаю. «Так у вас ценится капитал?» — выражает удивление мой партнер. «Не только ценится, но и читается», — отвечаю я [прим.: игра слов капитал/«Капитал» Маркса]. «Именно таким образом, — говорит Пугачева, — и делается реклама».
Я привожу эти разрозненные фрагменты рассказов Пугачевой, которыми она долгое время развлекала пришедших на встречу с ней певцов-любителей, чтобы еще точнее показать, какая Пугачева в действительности. Обычная женщина, тяжело работающая, которая боится — как и любая, — растолстеть. Женщина, воспитывающая дочь-подростка, которую по мере возможности берет с собой на выступления. Вот тоже её лицо. О нем забываешь, когда смотришь её выступление. Тогда начинает действовать магия искусства.
Цезарий Прасек
Przyjazn. — Варшава, ПНР, 1983. — № 30 (29 июля)
|
|
|
|
